Yazdır

Adıyaman'da Enterobacteriaceae Ailesindeki Genişlemiş Spektrumlu
Beta-Laktamaz (GSBL) Oranı ve Antibiyotik Duyarlılıkları

Hayati DEMİRASLAN1, Nazlım AKTUĞ DEMİR1, Servet KÖLGELİER2


1 SB Adıyaman Devlet Hastanesi, İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji, Adıyaman, Türkiye

2 SB Adıyaman 82. Yıl Devlet Hastanesi, İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji, Adıyaman, Türkiye

ÖZET

Giriş: Bu çalışmada Adıyaman Devlet Hastanesi ve 82. Yıl Devlet Hastanesi Mikrobiyoloji Laboratuvarlarına 02 Ocak-31 Aralık 2009 tarihleri arasında gelen örneklerden izole edilen Enterobacteriaceae ailesine ait bakterilerin genişlemiş spektrumlu beta-laktamaz (GSBL) oranları ve antibiyotik duyarlılıkları retrospektif olarak incelenmiş, çeşitli antibiyotiklere karşı duyarlılık oranlarının ortaya konulması amaçlanmıştır.

Materyal ve Metod: Laboratuvara gelen örneklerden 852 izolat çalışmaya alındı. GSBL varlığı vitek-ESBL ve çift disk sinerji yöntemleriyle incelendi.

Bulgular: Örneklerin %87.7'si ayaktan başvuran hastalara aitken %12.3'ü klinik hastalarına aitti. Örneklerin %90.9'u idrardı. En sık izole edilen bakteriler Escherichia coli ve Klebsiella pneumoniae olarak saptandı. Tüm izolatlarda GSBL pozitiflik oranı %33.8 idi. Yatan hastalarda saptanan GSBL pozitiflik oranı, poliklinikten başvuran hastalardaki orandan istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksekti. Genel olarak Enterobacteriaceae'de %71.2 ile en yüksek direnç ampisiline karşı saptanırken, karbapenem grubu antibiyotikler ve tigesikline karşı direnç saptanmadı. GSBL pozitif suşlar antibiyotiklere karşı anlamlı oranda daha dirençli saptandı.

Sonuç: Bu çalışma Adıyaman bölgesindeki Enterobacteriaceae'deki GSBL direnci sonuçlarının Türkiye geneli ile benzer olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışmanın ülkemiz GSBL sonuçlarına bölgemizden de veri eklemek suretiyle katkısı olabileceğini düşünmekteyiz.

Anahtar Kelimeler: İlaç direnci, Bakteriyel, Enterobacteriaceae

SUMMARY

Rate of Extended Spectrum Beta-Lactamases (ESBL) Production in Enterobacteriaceae and
Their Susceptibility Against Various Antibiotics in Adiyaman

Hayati DEMİRASLAN1, Nazlım AKTUĞ DEMİR1, Servet KÖLGELİER2


1 Ministry of Health, Adiyaman Hospital, Infectious Diseases and Clinical Microbiology Department,

Adiyaman, Turkey

2 Ministry of Health, Adiyaman 82. Year Hospital, Infectious Diseases and Clinical  Microbiology Department,

Adiyaman, Turkey

Introduction: The aim of this study was to determine the rate of extended-spectrum beta-lactamases (ESBL) production in Enterobacteriaceae, and their susceptibility against various antibiotics, isolated in the Microbiology Laboratories of Adıyaman State Hospital and 82nd Year State Hospital throughout 2009.

Materials and Methods: We studied 852 isolates received at the two laboratories. The laboratory diagnosis of ESBL was established by Vitek-ESBL and double-disk synergy method.

Results: 87.7% of the specimens were from outpatients and the rest were from inpatients. 90.9% of all specimens were urine samples. Escherichia coli and Klebsiella pneumoniae were the most commonly isolated bacteria. The rate of ESBL production in all isolates was 33.8%. The rate of ESBL positivity in inpatient isolates was substantially higher than in outpatient isolates. Ampicillin resistance in Enterobacteriaceae was 71.2% but there was no carbapenem or tigecycline resistance. ESBL-producing isolates of Enterobacteriaceae were more resistant to antibiotics than non ESBL-producing isolates of Enterobacteriaceae.

Conclusion: Our results are similar to previous results from other regions in Turkey. We think that this study may contribute to the ESBL results of our country by adding data from our region.

Key Words: Drug resistance, Bacterial, Enterobacteriaceae

Geliş Tarihi/Received: 27/05/2010 - Kabul Ediliş Tarihi/Accepted: 20/08/2010

GİRİŞ

Son yıllarda toplum ve hastane kökenli infeksiyonlarda yeni kuşak beta-laktam antibiyotiklere karşı gram-negatif bakterilerde gelişen direnç tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de hızla artmaktadır. Direnç genlerinin seçilmesi ve yayılması için en uygun yer antibiyotiklerin yoğun olarak kullanıldığı hastanelerdir. Nozokomiyal infeksiyonlarda en sık izole edilen patojenler Enterobacteriaceae ailesi üyeleridir ve bu etkenlerin neden oldukları infeksiyonların tedavisinde en sık tercih edilen ilaçlar beta-laktam antibiyotiklerdir[1,2,3].

Genişlemiş spektrumlu beta-laktamaz (GSBL) varlığı en sık Escherichia coli ve Klebsiella pneumoniae suşlarında bulunmakla birlikte, diğer gram-negatif çomaklarda nadir de olsa tespit edilmektedir. Bunlardan bazıları Proteus, Serratia, Acinetobacter, Citrobacter, Pseudomonas, Salmonella ve Morganella türleri olarak sıralanabilir[4,5]. Bu GSBL'ler penisilinler, sefalosporinler ve oksimino-laktamları (aztreonam, sefotaksim, seftazidim) içeren geniş spektrumlu beta-laktam antibiyotikleri hidroliz ederken, sefamisin, metoksiminosefalosporinler ve karbapenemleri etkilemezler, ancak klavulanik asit ve diğer beta-laktamaz inhibitörleri ile inaktive olurlar[6,7]. Ayrıca, GSBL aracılı direnç plazmidler aracılığıyla türler arasında aktarılabilmekte, hastanelerde salgınlar oluşturabilmekte, yetersiz tedaviler sonucu hastanede kalış süresini uzatabilmekte ve mortalite oranlarını artırabilmektedir[8,9]. GSBL üretimi çift disk sinerji metodu, üç boyutlu test, izoelektrik odaklama, E-test, moleküler yöntemler ve otomatize sistemler ile saptanabilir[10].

Bu çalışmada; bir yıllık süre içinde Adıyaman Devlet Hastanesi ve Adıyaman 82. Yıl Devlet Hastanesi Mikrobiyoloji Laboratuvarlarına gönderilen servis ve poliklinik hastalarına ait farklı klinik örneklerden üretilen Enterobacteriaceae türlerinin antibiyotiklere direncinin ve GSBL pozitiflik oranının belirlenmesi amaçlanmıştır.

MATERYAL ve METOD

Adıyaman Devlet Hastanesi ve 82. Yıl Devlet Hastanesi Mikrobiyoloji Laboratuvarlarına 02 Ocak-31 Aralık 2009 tarihleri arasında gelen örneklerden izole edilen Enterobacteriaceae ailesine ait bakterilerin GSBL oranları ve antibiyotik duyarlılık sonuçları kaydedildi. Hastaların hastanede yatıp yatmadığı, örnek tipi, GSBL pozitifliği, ampisilin, amoksisilin-klavulanik asit, sefuroksim, sefotaksim, seftazidim, siprofloksasin, trimetoprim-sülfametoksazol (TMP-SMZ), gentamisin, amikasin, ertapenem, imipenem, piperasilin-tazobaktam (TZP), tigesiklin, nitrofurantoin duyarlılıkları kaydedildi. Bakterilerin tiplendirme ve antibiyotik duyarlılıkları Vitek-2 otomatize sistemle çalışıldı. Ayrıca, GSBL direnci Vitek-ESBL ve çift disk sinerji sistemi kullanılarak saptandı. "Clinical and Laboratory Standards Institute (CLSI)" kuralları doğrultusunda tarama ve doğrulama olmak üzere iki aşamada çalışıldı. Tarama testinde zon çapı seftazidim için ≤ 22 mm veya sefotaksim için ≤ 27 mm veya seftriakson için ≤ 25 mm veya aztreonam için ≤ 27 mm veya sefpodoksim için ≤ 17 mm veya minimum inhibitör konsantrasyonu (MİK) değerleri seftazidim için ≥ 8 µg/mL, sefpodoksim için ≥ 2 µg/mL bulunduğunda GSBL'den şüphelenildi (CLSI)". GSBL doğrulama testi olarak çift disk sinerji testi, Vitek GSBL kartları kullanıldı. Çift disk sinerji testinde; amoksisilin-klavulanik asit diski ile aztreonam ve geniş spektrumlu sefalosporin içeren diskler (seftazidim, sefotaksim gibi) 20-30 mm arayla yerleştirildiğinde amoksisilin-klavulanik asit diskine doğru zon çapının en az 5 mm genişlemesi veya MİK değerinde; tek başına seftazidim veya sefotaksimin MİK değerinin amoksisilin-klavulanik asit kombinasyonlu MİK değerinden ≥ 3 çift kat sulandırma farkı olması pozitif olarak değerlendirildi[11]. İstatistiksel karşılaştırmalarda ki-kare testi kullanıldı ve p< 0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.

BULGULAR

Laboratuvara gelen örnekler içinden 852 izolat çalışmaya alındı. Örneklerin %87.7'si ayaktan başvuran hastalara aitken %12.3'ü klinik hastalarına aitti. Ayrıca %68.9 oranında kadın hastalara ait örneklerden oluşuyordu. Örneklerin %90.9'u idrardı (Tablo 1). En sık izole edilen bakteri E. coli (%76.4) olarak saptandı. Tüm izolatlarda GSBL pozitiflik oranı %33.8 (288) idi. Yatan hastalarda saptanan GSBL pozitiflik oranı, poliklinikten başvuran hastalardaki orandan istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksekti (p= 0.008) (Tablo 2). Genel olarak enterik bakterilerde %71.2 ile en yüksek direnç ampisiline karşı saptanırken, karbapenem grubu antibiyotikler ve tigesikline karşı direnç tespit edilmedi.


Tablo 1


Tablo 2

GSBL negatif suşlarda ampisilin direnci %58, TMP-SMZ direnci %27.7, sefuroksim direnci %16.1, siprofloksasin direnci %12, TZP direnci %10.7, gentamisin direnci ise %6.2 olarak saptandı. Suşlar arasında karbapenem grubu antibiyotiklere ve tigesikline dirençli suş tespit edilmedi.

GSBL pozitif suşlarda en duyarlı antibiyotik grubu karbapenemler olarak saptandı. Bu suşlarda TMP-SMZ direnci %62.6, TZP direnci %50, siprofloksasin direnci %47, amikasin %46.4, gentamisin direnci %44.6, nitrofurantoin direnci ise %31 olarak tespit edildi. GSBL pozitif ve negatif izolatların antibiyotiklere karşı direnç oranları ve istatistik sonuçları Tablo 3'te gösterilmiştir. GSBL pozitif ve negatif izolatların antibiyotik duyarlılıkları karşılaştırıldığında GSBL pozitif izolatlar beta-laktam dışı antibiyotiklere karşı anlamlı oranda daha dirençli olarak saptandı. İmipenem ve tigesiklin için iki grup arasında anlamlı fark yoktu (p> 0.05).


Tablo 3

TARTIŞMA

Geniş spektrumlu beta-laktam antibiyotikler bakterisidal etkili olması ve yan etkilerinin az olması nedeniyle klinisyenler tarafından oldukça sık kullanılan antibiyotiklerdir. Ancak bu ilaçların klinikteki kullanımı arttıkça beta-laktamazlara bağlı direnç de artmaya başlamıştır.

En sık GSBL üreten mikroorganizmaların Enterobacteriaceae ailesinden olduğu ve birçok üyesinin GSBL ürettiği bilinmektedir[1,12,13]. Yapılan çalışmalarda bölgeye ve ülkeye göre Enterobacteriaceae içinde GSBL üreten bakterilerin oranının %1-74 arasında değiştiği bildirilmiştir[1]. De Champs ve arkadaşları Enterobacter suşlarında %30 GSBL pozitifliği saptamışlardır[14]. Ho ve arkadaşları E. coli suşlarının %11, Klebsiella suşlarının ise %13 oranında GSBL ürettiğini bildirmişlerdir[15]. Ülkemizde yapılan çalışmalarda Gülay ve arkadaşları E. coli için %17, Klebsiella için %45; Esen ve arkadaşlar E. coli için %12.9, Klebsiella spp. için %32.5; Geyik ve arkadaşları Klebsiella spp. için %45, E. coli için %32, Enterobacter spp. için %27, Proteus spp. için %14 oranında GSBL pozitifliği saptamışlardır[13,16,17]. Durmaz Çetin ve arkadaşları 117 gram-negatif bakterinin 38 (%32.5)'inde GSBL pozitifliği saptamışlar, izole edilen K. pneumoniae suşlarının %47'sinde, E. coli suşlarının %15.8'inde GSBL pozitifliği bildirmişlerdir[18]. Çalışmamızda ise GSBL üretim oranı E. coli için %35.4, Klebsiella spp. için %35.5 olarak saptanmıştır.

Bu dirençli patojenlerin hızla artışında hastaların hastanede uzun süre kalışları, kullanılan invaziv araçlar, bunların yanında tedavide gereksiz ve uzun süre antibiyotik kullanımı (özellikle üçüncü kuşak sefalosporinler) ve personelin elleri sorumlu tutulmaktadır[10,12,13,14,15,16,17,18,19]. Ülkemizde yapılan çalışmalarda da hastane kökenli suşların toplum kökenli suşlara göre daha yüksek oranda GSBL oluşturduğu saptanmıştır. Güdücüoğlu ve arkadaşlarının yaptığı çalışmada poliklinik örnekleri ile kliniklerde yatan hastalardan alınan örnekler ayrı ayrı değerlendirildiğinde, klinik örneklerden izole edilen E. coli ve K. pneumoniae suşlarının GSBL üretiminin (%47 ve %63) poliklinik izolatlarından (%18 ve %30) daha yüksek olduğu, Albayrak ve arkadaşlarının çalışmasında yatan hastalardan izole edilen suşlardaki GSBL pozitiflik oranının toplum kökenli suşlardan istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olduğu bildirilmiştir[10,20]. Bizim çalışmamızda yatan hastalarda saptanan GSBL pozitiflik oranı poliklinikten başvuran hastalardaki orandan istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksekti (%45.2 ve %32.1) (p= 0.008).

GSBL pozitif suşların negatif suşlara göre antibiyotiklere genellikle daha yüksek oranda dirençli olduğu bilinmektedir. Mumcuoğlu ve arkadaşları[1] GSBL negatif ve pozitif suşlarda amikasin, aztreonam, kloramfenikol, imipenem, sefoksitin, siprofloksasin ve TMP-SMZ duyarlılığını disk difüzyon yöntemi ile araştırmış, bu antibiyotiklere GSBL pozitif suşların direncini sırasıyla %5.8, %28.8, %61.5, %0, %28.8, %5.8, %80.8 olarak, GSBL negatif suşların direnci ise sırasıyla %0, %11, %39.7, %0, %19.2, %3.4, %54.8 olarak bildirmişlerdir. Bu çalışmada en etkili antibiyotikler amikasin, imipenem ve siprofloksasin olarak saptanmıştır. Çalışmamızda GSBL pozitif ve negatif izolatların antibiyotik duyarlılıkları karşılaştırıldığında GSBL pozitif izolatlar beta-laktam dışı antibiyotiklere karşı anlamlı oranda daha dirençli olarak saptandı. İmipenem ve tigesiklin için iki grup arasında anlamlı fark yoktu (p> 0.05).

Kocazeybek ve arkadaşlarının yaptıkları bir çalışmada Enterobacteriaceae ailesine en etkili antibiyotikler imipenem, amikasin ve siprofloksasin olarak bildirilirken, Gürdoğan ve arkadaşlarının yaptığı çalışmada ise en etkili antibiyotikler ofloksasin, imipenem, amikasin ve sefepim olarak bildirilmiştir[19,21]. Gülay ve arkadaşlarının çalışmalarında Mumcuoğlu ve arkadaşlarına benzer şekilde imipenem, gentamisin, siprofloksasinin en etkili antibiyotikler olduğu bildirilmiştir[13]. Çalışmamızda en etkin antibiyotikler karbapenemler ve tigesiklin olarak saptanmıştır. GSBL pozitif olan ve olmayan suşların imipenem duyarlılığı incelendiğinde literatürde de benzer sonuçlar alındığı ve imipenem direncinin pek saptanmadığı görülmektedir[18,19,21].

Gültekin ve arkadaşları hastane infeksiyonu etkeni K. pneumoniae ve E. coli izolatlarına en etkili antibiyotiğin imipenem olduğunu bildirmişler ve bir GSBL pozitif K. pneumoniae ve bir E. coli suşunda imipenem direnci saptamışlardır[22].

Gürdoğan ve arkadaşlarının yaptıkları çalışmada hastane ve poliklinik kökenli GSBL pozitif E. coli suşlarında %100 ile en yüksek duyarlılık imipeneme karşı elde edilirken, bunu sırası ile meropenem, amikasin ve sefepim izlemiştir[19]. Aynı çalışmada hastane dışı GSBL pozitif ve negatif E. coli suşlarında ofloksasine karşı duyarlılık oldukça yüksek bulunmuş ancak hastane kökenli GSBL pozitif E. coli suşlarında %56.5 gibi düşük duyarlılık saptanmıştır. Çalışmamızda genel olarak Enterobacteriaceae'de %71.2 ile en yüksek direnç ampisiline karşı saptanırken, karbapenem grubu antibiyotikler ve tigesikline direnç saptanmadı. Ayrıca GSBL negatif suşlarda ampisilin direnci %58, TMP-SMZ direnci %27.7, sefuroksim direnci %16.1, siprofloksasin direnci %12, TZP direnci %10.7, gentamisin direnci ise %6.2 olarak saptanırken, GSBL pozitif suşlarda TMP-SMZ direnci %62.6, TZP direnci %50, siprofloksasin direnci %47, amikasin %46.4, gentamisin direnci %44.6, nitrofurantoin direnci ise %31 olarak tespit edildi. Suşlar arasında karbapenem grubu antibiyotiklere ve tigesikline dirençli suş tespit edilmedi.

Bakteri tanımlaması ve antimikrobiyallere karşı duyarlılıkların gösterilmesinde otomatize sistemler de kullanılabilmektedir. GSBL üreten suşların tespitinde E-test ve çift disk sinerji testi referans yöntem olarak kabul edilmesine rağmen Vitek 2 sisteminin duyarlılığı %86 ve %99.5 olarak saptanmıştır[23,24]. Wiegand ve arkadaşlarının çalışmasında en yüksek özgüllük çift-disk sinerji yöntemiyle elde edilmiş olup %97 olarak bildirilmiş, Vitek 2 sisteminin özgüllüğü ise %78 olarak rapor edilmiştir[24]. Bizim çalışmamızda Vitek 2 otomatize sistemi kullanıldı. MİK duyarlılık farkları esas alınarak GSBL pozitifliği saptandı ve şüpheli sonuçlar çift disk sinerji yöntemiyle kontrol edildi.

Çalışmamızın sınırlayıcı yönleri infeksiyon-kolonizasyon ayrımının yapılamaması ve infeksiyon etkenlerinin toplum veya hastane kaynaklı olarak gruplandırılamamasıdır. Bu çalışma sonucunda Adıyaman'da ayaktan ve yatan hastalardan elde edilen Enterobacteriaceae ailesine ait suşların bir yıllık GSBL pozitiflik oranları ve bunların beta-laktam dışı antibiyotiklere duyarlılıkları saptanmıştır. Adıyaman bölgesindeki Enterobacteriaceae suşlarındaki GSBL direnci sonuçlarının Türkiye geneli ile benzer olduğu sonucuna varılmıştır. Bu çalışmanın ülkemiz GSBL sonuçlarına bölgemizden de veri eklemek suretiyle katkısı olacağı kanaatindeyiz.

KAYNAKLAR

  1. Mumcuoğlu İ, Gündüz T, Baydur H. Escherichia, Klebsiella ve Proteus suşlarında genişletilmiş spektrumlu beta-laktamaz varlığı ve çeşitli antibiyotiklere direnç durumu. ANKEM 2004;18:9-11.
  2. Bozkurt H, Kurtoğlu MG, Aygül K, Bayram Y, Berktaş M. Nozokomiyal kaynaklı Klebsiella pneumoniae ve Escherichia coli izolatlarında genişletilmiş spektrumlu beta-laktamaz üretimi. Turkish Medical J 2007;150-3.
  3. Segatore B, Setacci D, Perili M, Franchino L, Franceschini N, Agnifili A, et al. Antimicrobial susceptibility of clinical isolates of Enterobacteriaceae producing complex beta-lactamase patterns including extended spectrum enzymes. J Antimicrob Agent 2004;23:480-6.
  4. Dizbay M, Karakus R, Arman D. Hastane infeksiyonu etkeni gram-negatif bakterilerde genişlemiş spektrumlu beta-laktamaz varlığının saptanması. Hastane İnfeksiyonları Dergisi 2004;8:40-4.
  5. Özkan Ç, Oldacay M, Erdem G. Hastane infeksiyonu etkeni olarak izole edilen Escherichia coli ve Klebsiella pneumoniae suşlarında genişlemiş spektrumlu beta-laktamaz sıklığı. ANKEM 2002;16:65-8.
  6. Öksüz L, Gürler N, Akıncı N, Şirin A. İki aylık bir dönemde pediatrik poliklinik hastalarının idrar örneklerinden izole edilen GSBL oluşturan Escherichia coli ve Klebsiella suşları. ANKEM 2008;22:14-9.
  7. Hoşoğlu S, Gündeş S, Kolaylı F, Kolaylı F, Karadenizli A, Demirdağ K, et al. Extended specrtum beta lactamases in ceftazidime resistant Escherichia coli and Klebsiella pneumoniae isolates in Turkish hospitals. Indian J Med Microbiol 2007;25:346-50.
  8. Stürenburg E, Sobottka I, Laufs R, Mack D. Evaluation of a new screen agar plate for detection and presumptive identification of Enterobacteriaceae producing extended-spectrum b-lactamases. Diagn Microbiol Infect Dis 2005;51:51-5.
  9. Yıldız Ü, Durmaz G, Us T, Akgün Y. Genişlemiş spektrumlu beta-laktamaz salgılayan enterik bakterilerin meropenem, imipenem, sefodizim ve sefepim duyarlılıkları. İnfek Derg 2000;14:373-7.
  10. Güdücüoğlu H, Baykal S, İzci H, Berktaş M. Genişletilmiş spekturumlu beta-laktamaz üreten Escherichia coli ve Klebsiella pneumoniae suşlarının antibiyotiklere direnci. ANKEM 2007;21:155-60.
  11. Clinical and Laboratory Standards Institute/NCCLS. Performance Standards for Antimicrobial Susceptibility Testing-Eighteenth Informational Supplement. CLSI/NCCLS document M100-S18. Clinical and Laboratory Standards Institute, Wayne, Pennsylvania, USA, 2008.
  12. Taşbakan MI, Pullukçu H, Sipahi OR, Aydemir S, Arda B, Yamazhan T, el al. Extended-spectrum beta-lactamase production and antimicrobial resistance patterns of Klebsiella pneumoniae strains isolated from nosocomial bacteremic patients: evaluation of the results of 2001-2005 period Mikrobiyol Bul 2008;42:1-7.
  13. Gülay Z, Yüce A, Yuluğ N. Klebsiella pneumoniae ve E. coli suşlarında değişik beta-laktamaz inhibitörleri kullanılarak genişlemiş spektrumlu beta-laktamaz üretiminin saptanması. ANKEM 1998;12:469.
  14. De Champs C, Bonnet R, Sirot D, Chanal C, Sirot J. Clinical relevance of Proteus mirabilis in hospital patients: a two year survey. J Antimicrob Chemother 2000;45:537-9.
  15. Ho PL, Tsang DN, Que TL, Ho M, Yuen KY. Comparison of screening methods for detection of extended spectrum beta-lactamases and their prevalence among E. coli and Klebsiella species in Hong Kong. APMIS 2000;108:237-40.
  16. Esen Ş, Eroğlu C, Sünbül M, Leblebicioğlu H. E. coli ve Klebsiella pneumoniae suşlarında TEM ve SHV türü beta-laktamaz sıklığı. Mikrobiyol Bul 2001;35:37-43.
  17. Geyik MF, Kökoğlu ÖF, Uçmak H, Çelen MK, Hoşoğlu S, Ayaz C. Hastane kaynaklı gram negatif bakterilerde genişlemiş spektrumlu beta-laktamazlar. İnfeksiyon Derg 2002;16:175.
  18. Durmaz Çetin B, Gündüz A, Şensoy A, Korkmaz F, Seber E. Hastane enfeksiyonu etkeni gram negatif bakterilerin genişlemiş spektrumlu beta-laktamaz ve antibiyotik duyarlılık özelliklerinin araştırılması. Türk Mikrobiyol Cem Derg 2001;31:13-7.
  19. Gürdoğan K, Arslan H, Nazlıer S. Hastane kökenli ve hastane dışı E.coli'lerde genişlemiş spektrumlu beta-laktamaz araştırılması ve izolatların çeşitli antibiyotiklere duyarlılıkları. XXVIII. Türk Mikrobiyoloji Kongresi, program ve özet kitabı. 1998, Antalya. poster no.12-233.
  20. Albayrak N, Kaya Ş. Çeşitli klinik örneklerden izole edilen Escherichia coli ve Klebsiella pneumoniae suşlarının genişlemiş spektrumlu beta-laktamaz üretimleri ve antibiyotik direnç oranları. Türk Mikrobiyol Cem Derg 2009;39:16-21.
  21. Kocazeybek BS. Antimicrobial resistance survaillance of gram negative bacteria isolated from intensive care units of four different hospitals in Turkey. Chemotherapy 2001;47: 396-408.
  22. Gültekin M, Öğünç D, Günseren F, Çolak D, Kırbaş İ, Mamıkoğlu L. Hastane infeksiyonu etkeni Klebsiella pneumoniae ve Escherichia coli suşlarının genişlemiş spektrumlu beta-laktamaz ve antibiyotik duyarlılık özelliklerinin araştırılması. İnfeksiyon Derg 1999; 13:515.
  23. Treviño M, Martínez-Lamas L, Romero-Jung P, Varón C, Moldes L, García-Riestra C, et al. Comparative assessment of the Vitek 2 and Phoenix systems for detection of extended-spectrum beta-lactamases. Enferm Infect Microbiol Clin 2009;27:566-70.
  24. Wiegand I, Geiss HK, Mack D, Stürenburg E, Seifert H. Detection of extended-spectrum beta-lactamases among Enterobacteriaceae by use of semiautomated microbiology systems and manual detection procedures. J Clin Microbiol 2007;45:1167-74.

Yazışma Adresi/Address for Correspondence

Uzm. Dr. Hayati DEMİRASLAN

SB Adıyaman Devlet Hastanesi

İnfeksiyon Hastalıkları ve

Klinik Mikrobiyoloji

Adıyaman-Türkiye

E-posta: tigin68@hotmail.com

Yazdır